Autorzy: Aleksandra Dadacz, Izabela Kołodziejczyk
W Raporcie z posiedzenia Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej „Edukacja i szkolenie 2010" (Bruksela, 2004) zostały określone wskaźniki postępu edukacji w Europie oraz tzw. benchmarki (1), które kraje członkowskie powinny osiągnąć do roku 2010. Wnioski dla Polski, wynikające z ostatniego Raportu Komisji Europejskiej wskazującego postępy poszczególnych krajów członkowskich UE w tym zakresie, nie są jednoznaczne.
Polska i Republika Czeska wiodą prym w zakresie minimalizacji liczby młodych ludzi w wieku od 18 do 24 lat zbyt wcześnie przerywających naukę (w Polsce stanowią oni jedynie 5%).
Z danych wynika także, że w Polsce aż 91,3% osób w przedziale wiekowym 20-24 lata uzyskało wykształcenie średnie drugiego stopnia. Wynik ten jest ok. 20% większy od średniej europejskiej. Tym samym Polska uplasowała się na trzecim miejscu zaraz po Słowacji i Republice Czeskiej.
W Raporcie „Edukacja i szkolenie 2010” założono także, że liczba absolwentów MST do roku 2010 wzrośnie do 789 tys. Podczas gdy w całej Unii Europejskiej wzrost liczby absolwentów wyniósł 33,6%, to w samej Polsce zanotowano wzrost na poziomie 12,2%. Liderami postępu są tu Portugalia i Słowacja. Jednakże doniesienia OECD z 2008 r. nie pozwalają jednoznacznie określić pozycji Polski, bowiem w ramach kształcenia zorientowanego na praktykę i faktyczne potrzeby rynku osiąganych w krótkich cyklach kształcenia, nadal plasujemy się pod koniec zestawienia państw OECD.
Bardzo źle wygląda w Polsce także upowszechnienia wykształcenia wyższego wśród osób starszych (powyżej 24 roku życia). W Polsce zaledwie 4,7% osób dorosłych uczestniczy w kształceniu lub szkoleniu, przy średnim wskaźniku w Europie 9,5%. Pozostajemy daleko za takimi krajami jak: Szwecja i Dania, które przekroczyły próg 30%.
Pomimo, iż Raport wskazuje na znaczące zmniejszenie w Polsce liczby młodzieży o niskim poziomie kluczowych kompetencji, to nadal notujemy średni wynik wśród krajów OECD (międzynarodowe badania PISA wskazały, że w Polsce aż 16,2% młodzieży charakteryzuje się niską kompetencją czytania).
W obliczu powyższych badań oraz biorąc pod uwagę fakt szybko zmieniającej się gospodarki opartej na wiedzy, niezbędne jest wyposażenie polskiej młodzieży w narzędzia umożliwiające im elastyczne poruszanie się na rynku pracy oraz samorealizację i rozwój osobisty.
Jesteśmy przekonani, że rozwój kompetencji kluczowych powinien stanowić punkt wyjścia do osiągania dobrych rezultatów również w ramach innych benchmarków, a w szczególności LLL (uczenia się przez całe życie). Zakładamy, na przykładzie doniesień płynących z innych krajów, że wzrost kompetencji kluczowych spowoduje wzrost uczenia się pozaformalnego (praktycznego). Aktualnie, główny nacisk w szkolnictwie w Polsce położony jest na kształcenie formalne. W małym zakresie natomiast rozwijane są umiejętności uczniów i ich postawy. W konsekwencji tego:
• podtrzymywany jest model kształcenia do wykonywania określonego zawodu przez całe życie – co jak wiemy, współcześnie jest nierealne,
• uczenie się encyklopedyczne – polscy uczniowie wykazują się dużym schematyzmem, nie radzą sobie z rozwiązywaniem problemów w sytuacjach niestandardowych (badania PISA 2006),
• polska młodzież pozostaje w tyle za innymi krajami członkowskimi pod względem kompleksowego wskaźnika innowacyjności (European Innovation Scoreboard) (Komisja Europejska 25.11.2009 r.).
Projekt e-Akademia Przyszłości to współfinansowany ze środków Unii Europejskiej
w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, ponadregionalny program rozwijania kompetencji kluczowych, ze szczególnym uwzględnieniem nauk matematyczno-przyrodniczych, technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), języków obcych i przedsiębiorczości. Skierowany jest do uczniów oraz nauczycieli szkół gimnazjalnych.
W ramach Projektu opracowany zostanie „Gimnazjalny Program Kształtowania Kompetencji Kluczowych” (GKKK), który da metodologiczne podstawy do pracy z uczniem. Celem programu jest poprawa sytuacji w polskim szkolnictwie. W trakcie realizacji Projektu podejmowane będą działania zachęcające nauczycieli do większego skupienia uwagi na osobie uczącej się oraz do personalizacji programów kształcenia. Nauka będzie się odbywać również poza szkolną klasą. Uczniowie będą pracowali w zespołach zadaniowych, w otwartym otoczeniu społecznym. Duży nacisk zostanie położony na obliczoną na efekt, odbywającą się pod okiem tutorów, pracę samodzielną ucznia.
Głównym założeniem Projektu jest przygotowanie młodzieży w wieku gimnazjalnym do funkcjonowania w społeczeństwie wiedzy. Projekt ma również na celu wyrobienie wśród uczniów postawy „uczenia się przez całe życie”. Współczesna, nowoczesna szkoła oprócz realizowania podstawy programowej powinna, kształtować i rozwijać wśród uczniów kompetencje kluczowe. Misją Projektu jest więc rozwój nie tylko zdolności, ale i osobowości ucznia. W ramach Projektu kształtowanych będzie siedem, z ośmiu kompetencji kluczowych wskazanych w zaleceniu Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie kompetencji kluczowych na rzecz uczenia się przez całe życie wydanym w roku 2006:
1. porozumiewanie się w języku ojczystym; 2. porozumiewanie się w językach obcych; 3. kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne; 4. kompetencje informatyczne; 5. umiejętność uczenia się; 6. kompetencje społeczne i obywatelskie;
7. inicjatywność i przedsiębiorczość.
W procesie rekrutacji, przeprowadzonym w styczniu 2010 roku, udział wzięły 972 szkoły z całej Polski. W drodze losowania wyłonionych zostało 200 gimnazjów stanowiących równomierną reprezentację szkół ze wszystkich szesnastu województw. Projekt e-Akademia Przyszłości wdrażany będzie, w zakwalifikowanych do Projektu szkołach, od 1 września 2010 roku do 30 czerwca 2013 roku. Podczas trzyletniego cyklu kształcenia Projektem objęci zostaną wszyscy uczniowie klas pierwszych rozpoczynający naukę w roku szkolnym 2010/2011.
Praca uczniów w Projekcie będzie oparta na dwóch podstawowych metody wpływających na rozwój wyżej wymienionych kompetencji kluczowych: e-learning oraz metodę projektów.
Prof. Jacek Kurzępa, socjolog z wrocławskiej Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej” (2) określił współczesną młodzież mianem „generacji komiksowej, która łapie szybko przesuwające się obrazy i dymki, z krótkimi sekwencjami tekstu.” Dr Tomasz Huk, pedagog z Uniwersytetu Śląskiego, uważa, że jedynie informatyka jest przedmiotem wzbudzającym zainteresowanie wśród uczniów. Według niego, dla uczniów istotniejsze od tekstu są doznania wzrokowe oraz słuchowe. Na podstawie przytoczonych w niniejszym artykule badań i opinii, nieuniknione wydaje się być zatem wzbogacenie procesu kształcenia o elementy multimedialne. Duże możliwości daje nam tutaj e-learning.
Projekt e-Akademia Przyszłości łączy kształcenie tradycyjne z kształceniem na odległość – blended learning. Aby ułatwić i uatrakcyjnić korzystanie z tej metody, przekażemy szkole tablicę interaktywną, a nauczycielom biorącym udział w Projekcie laptopy. Dodatkowym uzupełnieniem tradycyjnego kształcenia oraz metody e-learningu będzie praca metodą projektów, która silnie kształtuje postawy uczniów oraz rozwija ich kreatywność. Uznanie dla metody projektów zostało odzwierciedlone w Podstawie programowej wraz z komentarzem (3), w której czytamy: „Ze względu na cele przedmiotu wiedza i społeczeństwo, na trzecim etapie edukacyjnym około 20% treści nauczania określonych w podstawie programowej tego przedmiotu powinno być realizowanych w formie uczniowskiego projektu edukacyjnego. /…/ Uczniowski projekt edukacyjny powinien mieć charakter zespołowy; poszczególne zadania mogą być wykonywane indywidualnie. Wskazane jest, by każdy uczeń uczestniczył w co najmniej jednym projekcie w każdym roku nauczania przedmiotu.”
Na potrzeby Projektu zostanie udostępniona platforma e-lerningowa, na której znajdzie się 168 jednostek e-lerningowych realizowanych w ramach następujących ośmiu przedmiotów: matematyka, fizyka, chemia, biologia, geografia, język angielski, informatyka, przedsiębiorczość (WOS).
Każda jednostka e-learningowa będzie multimedialnym programem składającym się z trzech modułów: wiedzy (treści nauczania), utrwalenia (ćwiczenia, gry dydaktyczne i symulacje) oraz części sprawdzającej opanowanie kształtowanych umiejętności. Animacje, szybko przesuwające się obrazy, gry jako elementy znane uczniom z otaczającego ich świata, będą zachęcać i stymulować do nauki oraz kształtować wybrane umiejętności. System pracy ucznia będzie podobny do tego, w którym rozwijał się i uczył jeszcze w wieku przedszkolnym. Nauka częściowo poprzez zabawę, obraz, dźwięk, animację, będzie alternatywą dla nauki poprzez tekst, co z założenia korzystnie wpłynie na uzyskiwane przez uczniów wyniki.
Rozwój kompetencji kluczowych będzie mierzony przy pomocy czterech sesji testowych, na które składać się będą: test diagnostyczny na wejście do Projektu oraz testy diagnostyczne na zakończenie I, II i III klasy gimnazjum. Testy te mają za zadanie monitorować postępy uczniów biorących udział w Projekcie. Wyniki testów będą również jednym z kryteriów branym pod uwagę przy wyłanianiu uczniów wybitnie utalentowanych, jak i tych uczniów, którzy po zakończeniu szkoły podstawowej cechują się kompetencjami kluczowymi na niskim poziomie. Rezultaty testów diagnostycznych stanowić będą również punkt wyjścia do planowania pracy dydaktycznej z poszczególnymi uczniami.
Projekt e-Akademia Przyszłości ma na celu wsparcie zarówno uczniów słabszych, jak i wybitnie utalentowanych. W tym celu dla uczniów, którzy uzyskali słaby wynik ze sprawdzianu przeprowadzonego po zakończeniu szóstej klasy szkoły podstawowej, stworzone zostaną Szkolne Grupy Wyrównawcze. Grupy te będą prowadzone przez pedagogów szkolnych metodami warsztatowymi, w pierwszym semestrze nauki w roku szkolnym 2010/2011. Celem tych zajęć będzie wyrobienie wśród uczniów podstawowych umiejętności związanych z uczeniem się. Warsztaty mają za zadanie rozwijać myślenie abstrakcyjne uczniów, przyczynić się do rozbudzenia aspiracji oraz podnieść ich samoocenę.
Z myślą o uczniach szczególnie uzdolnionych, w ramach projektu e-Akademia Przyszłości, powstaną Wirtualne Koła Naukowe, prowadzone przez nauczycieli akademickich. Uczniowie ci stworzą Wirtualną Szkołę. Wyróżniający się uczniowie, po pierwszym i drugim roku realizacji programu, będą mogli wziąć udział w pięciodniowym obozie naukowym w ośrodkach akademickich. Wirtualne Koła Naukowe zapewnią uczniom dostęp do zaawansowanych metod samodzielnego uczenia się w kontakcie z nauczycielem akademickim oraz innymi uczniami poprzez sieć. Ponadto w ramach Wirtualnych Kół Naukowych przeprowadzone zostaną uczniowskie badania naukowe.
W celu rozwinięcia wśród uczniów umiejętności diagnozowania i rozwiązywania problemów, w każdej szkole powstaną cztery zespoły projektowe, których zadaniem będzie przygotowanie, we współpracy ze środowiskiem lokalnym, projektów interdyscyplinarnych rozwiązujących ekologiczne, społeczne, ekonomiczne lub inne problemy danego regionu. Dzięki udziałowi w Lokalnych Zespołach Projektowych, uczniowie będą czerpać pozytywne bodźce rozwojowe, jakie daje działanie w grupie rówieśniczej, przez co nabędą kompetencje społeczne i obywatelskie. Zrealizowane projekty zostaną opublikowane na platformie
e-learningowej oraz stworzą Ligę Lokalnych Zespołów Projektowych. Najlepsze projekty wezmą udział w przeglądzie krajowym.
Projekt e-Akademia Przyszłości, dzięki atrakcyjnej formie materiałów edukacyjnych, wpłynie na wzrost zainteresowania nauką uczniów w wieku gimnazjalnym. Dzięki codziennej pracy z wykorzystaniem nowoczesnej technologii informacyjnej, uczniowie nabędą kompetencje niezbędne we współczesnym świecie zdominowanym przez technologie. Dzięki zbudowanemu w ramach Projektu systemowi wsparcia, uczniowie osiągający słabsze wyniki w nauce oraz uczniowie utalentowani zyskają poczucie bezpieczeństwa i przynależności. Wszyscy uczestnicy Projektu zwiększą swoje szanse na osiągnięcie lepszych wyników na egzaminie gimnazjalnym, a dzięki Lokalnym Zespołom Projektowym uświadomią sobie jak ważna jest integracja ze środowiskiem lokalnym. Zwiększy się również prestiż szkół biorących udział w Projekcie, gdyż wzrosną kwalifikacje nauczycieli biorących w nim udział. Nabyte kompetencje kadra nauczycielska będzie mogła wykorzystywać w swojej praktyce szkolnej. Aby założenia Projektu zostały wypełnione, zaangażowana w jego realizację musi być cała szkoła – kadra kierownicza, nauczyciele oraz uczniowie. Działania w ramach Projektu często wykraczać będą poza mury szkoły, co wpłynie na jej rozwój. Kompetencje kluczowe, nabyte i ukształtowane w ramach Projektu, będą dla jego uczestników inwestycją na całe życie prywatne oraz zawodowe.
Mamy nadzieję, że Gimnazjalny Program Kształtowania Kompetencji Kluczowych, po przeprowadzeniu pilotażu oraz ewaluacji, okaże się antidotum na bolączki współczesnej edukacji i będzie mógł zostać upowszechniony w każdej polskiej szkole.
Wszystkie informacje dotyczące projektu e-Akademia Przyszłości znajdują się na stronie internetowej www.eakademiaprzyszlosci.pl, do odwiedzenia której serdecznie zapraszamy.
(1) Benchmarki, to pięć poziomów odniesienia: procent osób zbyt wcześnie porzucających naukę, procent osób posiadających wykształcenie minimum średnie drugiego stopnia, liczba absolwentów kierunków matematycznych, nauk przyrodniczych i technicznych (MST), procent osób dorosłych korzystających z kształcenia lub szkolenia oraz poziom kompetencji kluczowych.
(2) eprasa.com; Rzeczpospolita 2010-03-11
(3) Podstawa programowa wraz z komentarzem. Tom. 4., Edukacja historyczna i obywatelska w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum.
